Hướng dẫn về lương và cách tính lương cho người lao động

Tiền lương luôn là chủ đề nóng gây nhiều tranh cãi và được mọi người quan tâm. Đây là một trong những yếu tố quyết định một doanh nghiệp có thu hút và giữ chân được nhân tài của mình hay không.

Đối với đại bộ phận người lao động, tiền lương là nguồn thu nhập chủ yếu của họ nên cũng là nhân tố ảnh hưởng đến phần lớn các quyết định của họ trong công việc. Việc một nhân viên có lựa chọn có làm việc cho một doanh nghiệp nào đó hay có gắn bó dài lâu, cống hiến hết mình cho doanh nghiệp đa phần chịu ảnh hưởng của vấn đề tiền lương.  

Hiểu được tầm quan trọng của chủ đề tiền lương, dưới đây là một số các các thông tin cơ bản hướng dẫn về cách thức chi trả tiền lương của các doanh nghiệp trên thị trường hiện nay mà chúng tôi muốn chia sẻ với bạn đọc.

1. Khái niệp lương NET, lương Gross

Khi giao kết hợp đồng lao động, người sử dụng lao động (NSDLĐ) và người lao động (NLĐ) có thể lựa chọn nhiều hình thức trả lương. Trong đó, có hai hình thức trả lương thường được thỏa thuận sử dụng nhiều nhất là lương Gross và lương Net. Tuy nhiên, hai loại lương này khác nhau như thế nào và mức lương nào có lợi hơn cho người lao động trong quá trình đàm phán lương mới là đáng quan tâm, làm rõ. Sau đây là một số thông tin cơ bản liên quan đến hai khái niệm này và mố quan hệ giữa chúng.

Lương GROSS: Là tổng tiền lương của NLĐ mà NSDLĐ chi trả mỗi kì trả lương. Nó đã bao gồm lương cơ bản, phụ cấp, trợ cấp, hoa hồng và các khoản đóng bảo hiểm, thuế mà người lao động cần phải trả.

Lương NET: là tiền lương thực lĩnh của NLĐ mỗi kỳ trả lương. Đã trích nộp BHXH, BHYT, BHTN, Thuế TNCN.

Mối quan hệ giữa hai hình thức trả lương có thể được tổng quát hóa bằng công thức như sau:

LUƠNG NET = LƯƠNG GROSS - (BHXH + BHYT + BHTN + THUẾ TNCN)

 Trong đó: Tổng Tỷ lệ trích đóng các khoản bảo hiểm đối với người lao động là 10,5% gồm: BHXH: 8%, BHYT 1,5% và BHTN 1%.

Trên thực tế ở Việt Nam, các doanh nghiệp nước ngoài thường thực hiện đàm phán và trả lương lương gross, còn đa phần các doanh nghiệp trong nước lại trả lương Net cho người lao động.

Theo quy định hiện hành về thuế thu nhập khi áp dụng hình thức trả lương Net, doanh nghiệp phải chi trả lương cho người lao động sau khi đã khấu trừ 8% cộng thêm khoản thuế thu nhập cá nhân (đối với người thu nhập cao). Nguyên nhân chính của thực trạng này là do Lương Gross là là mức lương làm cơn sở để các cơ quan BHXH và cơ quan thuế tính khoản thu từ người lao động cho Doanh nghiệp. Doanh nghiệp chọn trả lương gross sẽ tính toán các khoản nộp thay người lao động từ đúng con số này và đảm bảo nộp đủ tiền. Ngược lại, từ mức lương gross, người lao động cũng có thể chủ động tính được số tiền bảo hiểm, tiền thuế mà công ty đã đóng thay, từ đó đối chiếu với số lương thực tế mà mình được nhận. Cách chi trả lương này đảm bảo tính minh bạch cao. Do vậy trong hợp đồng lao động giao kết tại các Công ty nước ngoài, mức lương ghi trong hợp đồng thông thường là mức lương Gross.

Trường hợp ngược lại, nếu NLĐ và NSDLĐ ký hợp đồng theo lương NET, một số doanh nghiệp sẽ mập mờ khi khai báo lương net thành lương gross với các cơ quan chức năng. Vì lương net thấp hơn lương gross nên mức đóng bảo hiểm, thuế mà công ty phải nộp thay người lao động sẽ thấp hơn. Do vậy, NLĐ nhận lương NET có nhiều khả năng phải đối mặt với rủi ro hơn. Bởi không phải doanh nghiệp nào sau khi trả lương net cũng nghiêm túc đóng bảo hiểm đầy đủ cho người lao động trên mức đó.

Do vậy, lời khuyên mà các chuyên gia thường đưa ra là người lao động nên thỏa thuận nhận lương gross dù phải tự đóng bảo hiểm cũng như thuế thu nhập cá nhân để bảo vệ quyền lợi của mình. 

1. Các hình thức trả lương trong doanh nghiệp

 Hình thức trả lương theo thời gian

Đây là hình thức tính lương phổ biến nhất được các doanh nghiệp áp dụng. Theo đó, dựa trên thời gian làm việc, cấp bậc công việc và bậc lương của người lao động, doanh nghiệp sẽ tính mức lương hàng tháng cho người lao động.

Cơ cấu lương tính theo Phương pháp này gồm:

• Lương cơ bản (gọi tăt là Lương): là mức lương thỏa thuận giữa người sử dụng lao động với người lao động, là cơ sở tính bảo hiểm, các khoản trích, và tiền lương thực lĩnh của người lao động. Lương cơ bản không được thấp hơn mức lương tối thiểu vùng theo quy định của chính phủ tại thời điểm giao kết hợp đồng. Đặc biệt đối với lao động đã qua học nghề thì phải được cộng thêm 7% lương tối thiểu nữa.
• Phụ cấp lương: là khoản tiền bù đắp các yếu tố về điều kiện lao động, tính chất phức tạp công việc, điều kiện sinh hoạt, hoặc phụ cấp gắn với quá trình làm việc và kết quả thực hiện công việc của người lao động. Các loại phụ cấp nếu có, sẽ được quy định rõ trong hợp đồng lao động hoặc trong quy chế lương thưởng của công ty. 
• Ngày công thực tế: là số ngày người lao động đi làm thực tế trong tháng, thường được thống kê dựa trên bảng chấm công.

Từ các thông số trên, doanh nghiệp có 2 cách tính lương cho người lao động

Cách 1: Trường hợp doanh nghiệp có quy định ngày công chuẩn:   

Lương tháng =  [Lương + Phụ cấp (nếu có) /  Ngày công chuẩn của tháng] x                                  Số ngày làm việc thực tế 

Cách 2: Trường hợp doanh nghiệp không quy định ngày công chuẩn:

Hình thức trả lương theo sản phẩm

Đây là hình thức thức trả lương dựa trên chất lượng và số lượng sản phẩm hoặc phần trăm công việc mà người lao động đã hoàn thành. Do gắn chặt năng suất lao động với thù lao lao động, hình thức này thường được áp dụng trong các doanh nghiệp sản xuất.

Công thức tính:

Lương sản phẩm = Đơn giá sản phẩm X Số lượng sản phẩm

Hình thức trả lương khoán:

Đây là hình thức trả lương khi người lao động hoàn thành được đúng khối lượng công việc theo thỏa thuận giữa hai bên. Hình thức trả lương này thường được các doanh nghiệp áp dụng cho những công việc mang tính chất thời vụ, không thường xuyên và đối với các lao động thời vụ, không thuộc định biên của doanh nghiệp nhằm giảm thiểu tối đa chi phí chi cho hoạt động quản lý hành chính.

Công thức tính: 

Lương = Mức lương khoán X Tỷ lệ % hoàn thành công việc

Cách tính lương theo doanh thu/KPI: Đây là hình thức trả lương dựa trên doanh số đạt được của nhóm hoặc cá nhân trong tháng/quý/năm. Phương thức này thường được áp dụng phổ biến với các doanh nghiệp thương mại, kinh doanh và áp dụng chính đối với các nhân viên bán hàng, nhân viên kinh doanh tại các doanh nghiêp các doanh nghiệp đó.

Trên thực tế mỗi doanh nghiệp, tùy thuộc mục tiêu và lĩnh vực kinh doanh sẽ lựa chọn cho mình một hình thức trả lương sao cho kích thích năng suất lao động, nâng cao hiệu quả quản lý lao động để đảm bảo hiệu quả hoạt động và phát triển bền vững của tổ chức.

Tóm lại, Tiền lương là một vấn đề phức tạp đòi hỏi người lao động phải có sự tìm hiểu, cân nhắc, tính toán một cách cẩn thận khi đàm phán lương với chủ doanh nghiệp. Hy vọng, bài viết này góp phần cung cấp cho một số các thông tin hữu hiệu cho bạn.